Wykorzystanie parametrów dotyczących stężeń substancji niebezpiecznych w środowisku pracy w działaniach ratowniczych

Do oceny bezpiecznego poziomu narażenia na substancje występujące w środowisku pracy, czyli dla zwykłego, rutynowego toku pracy stosowane są NDS, NDSCh i NDSP. Wartości te ustalane są przez władze państwowe i są definiowane jako najwyższe dopuszczalne stężenia dla trzech przedziałów czasowych:
  1. NDS najwyższe dopuszczalne stężenie - wartość średnia ważona stężenia, którego oddziaływanie na pracownika w ciągu 8-godzinnego dobowego i przeciętnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, przez okres jego aktywności zawodowej nie powinno spowodować ujemnych zmian w jego stanie zdrowia oraz w stanie zdrowia jego przyszłych pokoleń.
  2. NDSCh najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe - wartość średnia stężenia, które nie powinno spowodować ujemnych zmian w stanie zdrowia pracownika, jeżeli występuje w środowisku pracy nie dłużej niż 15 minut i nie częściej niż 2 razy w czasie zmiany roboczej, w odstępie czasu nie krótszym niż 1 godzina;
  3. NDSP najwyższe dopuszczalne stężenie pułapowe - wartość stężenia, która ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia pracownika nie może być w środowisku pracy przekroczona w żadnym momencie.
 
Najwyższe dopuszczalne stężenia czynników szkodliwych dla zdrowia określa Rozporządzenie w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Wartości NDS, NDSCh i NDSP dla substancji niebezpiecznych znajdziesz tutaj.
Warto zauważyć, że niektóre substancje niebezpieczne mają wyznaczone tylko wartości NDS, a nie mają oznaczonych wartości NDSCh, np. benzen. NDSCh jest traktowany jako dodatkowy, uzupełniający normatyw higieniczny dla tych substancji chemicznych, których ostre działanie toksyczne jest znane. Obostrzenia te mają zabezpieczać pracowników głównie przed działaniem drażniącym, przewlekłym lub nieodwracalnym uszkodzeniem tkanek, a także przed takim działaniem narkotycznym, które mogłoby zwiększać prawdopodobieństwo występowania wypadków przy pracy lub powodować obniżenie wydajności pracy.
Spotkamy również substancje, które nie mają oznaczonych progów NDS i NDSCh, podana jest tylko wartość NDSP, np. bromowodór. Oznacza to, że substancja jest szybkodziałająca. Wyznaczanie NDS i NDSCh nie jest wskazane, ponieważ substancja ta w określonych stężeniach nie powinna nigdy wystąpić. Jeżeli stężenie bromowodoru w środowisku pracy przekroczy wartości stężenia NDSP, tzn. 6,5 mg/m3 ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia pracownika, praca powinna być natychmiast przerwana. 
Warto podkreślić, że w różnych krajach wartości tych stężeń określane są na różnym poziomie.
Problemem może być przełożenie na działania ratownicze podanych w Rozporządzeniu wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń, gdyż dla różnych substancji określane są różne parametry. W rozporządzeniu możemy spotkać różne, omówione poniżej zestawienia parametrów.
Rekomendowane wykorzystanie informacji o najwyższych dopuszczalnych stężeniach podczas prowadzenia działań ratowniczych przedstawiono poniżej.
 
Uwaga: 
Oznakowanie substancji w Rozporządzeniu w załączniku nr 1 w kolumnie 7 notacją „skóra” oznacza, że wchłanianie substancji przez skórę może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową. W przypadku tych substancji wraz ze sprzętem ochrony dróg oddechowych należy stosować sprzęt ochrony skóry. 
  • NDS, przy braku pozostałych parametrów.
W takim przypadku do osiągnięcia stężenia NDS działania ratownicze mogą być prowadzone bez sprzętu chroniącego drogi oddechowe i skórę. Zgodnie z definicją NDS praca w takim środowisku przez 8 godzin nie powinna spowodować ujemnych zmian w stanie zdrowia. Po przekroczeniu stężenia NDS wykonywanie czynności ratowniczych powinno się odbywać w sprzęcie ochrony dróg oddechowych.
  • NDS oraz NDSCh, przy braku NDSP.
Substancje te cechuje ostre działanie toksyczne. Należy zachować zwiększoną ostrożność. Do osiągnięcia stężenia NDS działania ratownicze mogą być prowadzone bez sprzętu chroniącego drogi oddechowe i skórę. Możliwe jest krótkotrwałe prowadzenie działań bez sprzętu ochronnego przy stężeniach poniżej NDSCh. Po przekroczeniu tych stężeń wykonywanie czynności ratowniczych powinno się odbywać w sprzęcie ochrony dróg oddechowych.
  • NDSP, przy braku pozostałych parametrów.
Ze względu na szybkość szkodliwego działania substancji należy zachować szczególną ostrożność. W przypadku gdy nie można wykluczyć przekroczenia stężenia NDSP działania ratownicze powinny być prowadzone w sprzęcie ochrony dróg oddechowych.
  • NDS i NDSP, przy braku NDSCh z uwagą „skóra”.
W takim przypadku do osiągnięcia stężenia NDS działania ratownicze mogą być prowadzone bez sprzętu chroniącego drogi oddechowe i skórę. Po przekroczeniu stężenia określonego parametrem NDS oraz w przypadku gdy nie można wykluczyć przekroczenia stężenia NDSP działania ratownicze powinny być prowadzone w sprzęcie ochrony dróg oddechowych i skóry.
 
Powyższe informacje opracowano z intencją udzielania ogólnych wskazówek dla strażaków i ratowników i nie stanowią one podstaw do jakichkolwiek roszczeń. Informacje te, jakkolwiek podane w dobrej wierze i w oparciu o literaturę, mogą służyć jedynie jako pomocnicze. Nie zwalniają z obowiązku zapoznania się z literaturą techniczną dla każdego przypadku indywidualnie.